Rotunda PKO: ikona modernizmu i dzień wybuchu

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań przed przeszklonym, cylindrycznym pawilonem z charakterystycznym ząbkowanym dachem przypominającym węgierską czapkę czako: to Rotunda PKO, stojąca na najważniejszym skrzyżowaniu Warszawy, u zbiegu Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań przed przeszklonym, cylindrycznym pawilonem z charakterystycznym ząbkowanym dachem przypominającym węgierską czapkę czako: to Rotunda PKO, stojąca na najważniejszym skrzyżowaniu Warszawy, u zbiegu Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich. Zaprojektowana przez Jerzego Jakubowicza i otwarta w 1966 roku jako południowe zwieńczenie Ściany Wschodniej, Rotunda stała się najsłynniejszym punktem orientacyjnym w mieście. Jej lekka, przeszklona forma z charakterystycznym parasolowatym sklepieniem stała się natychmiast ulubionym tłem fotografii i filmów ukazujących dynamiczne życie powojennej metropolii. Hasło Pod Rotundą o piątej znał i rozumiał każdy warszawiak... to tutaj umawiano się na pierwsze randki, spotkania ze znajomymi i wyprawy do kina.

Lecz 15 lutego 1979 roku o godzinie 12:37 ten pogodny symbol zamienił się w miejsce niewyobrażalnego dramatu narodowego. Z powodu pęknięcia zaworu w podziemnym gazociągu na skutek zimy stulecia gaz przedostał się przez instalację kablową do piwnic banku i eksplodował z potworną siłą. Potężny wybuch dosłownie unicestwił wnętrze gmachu, unosząc dach i grzebiąc pod zwałami szkła i stali setki klientów i pracowników banku. Fala uderzeniowa wyrzuciła w powietrze tysiące bankowych dokumentów i banknotów, a huk eksplozji słychać było w odległych dzielnicach miasta. W katastrofie zginęło czterdzieści dziewięć osób, a ponad sto dziesięć zostało ciężko rannych.

Na ratunek natychmiast rzucili się przechodnie, milicjanci i strażacy, gołymi rękami odgarniając gruzy pod groźbą kolejnego pożaru. Tysiące warszawiaków ustawiło się w gigantycznych kolejkach przed szpitalami, by oddawać krew dla poszkodowanych. Dzięki powszechnej mobilizacji Rotundę odbudowano w ekspresowym tempie i otwarto ponownie już w październiku tego samego roku.

Z boku budynku znajduje się pamiątkowa brązowa tablica z nazwiskami wszystkich ofiar tamtego tragicznego lutowego południa, pod którą warszawiacy zapalają znicze. Współczesna Rotunda zachowała swoją społeczną rolę, łącząc oddział bankowy z otwartą przestrzenią wystawienniczą i kawiarnią, w której mieszkańcy wciąż chętnie umawiają się na spotkania. Nowa konstrukcja z 2019 roku wiernie powtarza ząbkowaną sylwetkę historycznego pawilonu.

Ruszaj teraz ulicą Marszałkowską na południe w stronę ulicy Hożej i Wilczej, gdzie zachowały się przedwojenne kamienice.