Plac Centralny im. Ronalda Reagana: serce socrealistycznej metropolii

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań pośrodku tego gigantycznego, pięciobocznego placu i ogarnij wzrokiem rozmach otaczających cię monumentalnych gmachów z arkadami i podcieniami.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań pośrodku tego gigantycznego, pięciobocznego placu i ogarnij wzrokiem rozmach otaczających cię monumentalnych gmachów z arkadami i podcieniami. Plac Centralny, noszący od 2004 roku imię Ronalda Reagana, to serce urbanistyczne Nowej Huty, zaprojektowane w 1949 roku przez głównego architekta Tadeusza Ptaszyckiego. Z tego punktu promieniście rozchodzi się pięć głównych arterii komunikacyjnych, przypominających geometryczne założenia barokowych stolic, takich jak Rzym czy Paryż. Masywne bloki z jasnego tynku, zwieńczone renesansowymi attykami i ozdobione kolumnami, miały nadać miastu robotniczemu rangę pałacowej metropolii.

Architekci nowohuccy świadomie nawiązywali do krakowskiego renesansu: attyki budynków osiedli Centrum A, B, C i D przypominają zwieńczenia krakowskich Sukiennic. Wysokie partery z podcieniami kryły eleganckie księgarnie, kawiarnie, sklepy z porcelaną i delikatesy, tworząc wygodną przestrzeń dla spacerujących pieszych chronionych przed deszczem. Konstrukcja budynków była niezwykle solidna: grube ceglane mury, stropy wzmocnione żelbetem i szerokie bramy wjazdowe projektowano z myślą o wytrzymaniu fali uderzeniowej nowoczesnego konfliktu zbrojnego. Szerokość ulic pozwalała na swobodny ruch czołgów i sprzętu wojskowego.

Zwróć uwagę na południową stronę placu, która otwiera się na rozległe, zielone tereny tak zwanych Łąk Nowohuckich i skarpę wiślaną. Według pierwotnych planów plac miał być całkowicie zamknięty, a od południa planowano wzniesienie monumentalnego teatru z kolumnadą przypominającą moskiewski Teatr Bolszoj. Śmierć Stalina w 1953 roku i polityczna odwilż 1956 roku położyły kres socrealizmowi w polskiej architekturze, pozostawiając południową pierzeję otwartą na przyrodę. Dzięki temu z placu roztacza się niezwykły widok ku dolinie Wisły i wzgórzom Krzemionek.

W latach osiemdziesiątych Plac Centralny stał się areną dramatycznych manifestacji robotników Huty imienia Lenina i działaczy Solidarności. Dziesiątki tysięcy hutników starły się tu z oddziałami ZOMO, a gaz łzawiący wypełniał podcienia i klatki schodowe budynków. To tutaj w sierpniu 1980 roku rodziła się solidarnościowa rewolucja, która ostatecznie obaliła system komunistyczny w Polsce. Miasto zbudowane dla komunistycznego proletariat stało się grabarzem totalitaryzmu.

Skierujmy się na północ w główną oś spacerową dzielnicy, w głąb wspaniałej Alei Róż. Przed nami dawna kawiarnia Stylowa i miejsce, gdzie przez szesnaście lat stał najbardziej nielubiany pomnik w dziejach powojennego Krakowa.