Muzeum Nowej Huty w dawnym Kinie Światowid

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań przed monumentalnym, kamiennym portalem dawnego Kina Światowid na Osiedlu Centrum E i unieś wzrok na klasycystyczną attykę. Budynek wzniesiono w latach 1955–1957 według projektu Andrzeja Uniejewskiego jako jeden z dwóch wielkich pałaców filmowych nowo budowanego miasta socjalistycznego.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań przed monumentalnym, kamiennym portalem dawnego Kina Światowid na Osiedlu Centrum E i unieś wzrok na klasycystyczną attykę. Budynek wzniesiono w latach 1955–1957 według projektu Andrzeja Uniejewskiego jako jeden z dwóch wielkich pałaców filmowych nowo budowanego miasta socjalistycznego. Z dwiema salami kinowymi na ponad dziewięćset miejsc, marmurowymi posadzkami i kryształowymi żyrandolami, Światowid był dla hutników oknem na wielki świat kinematografii. Od 2019 roku w tych zabytkowych murach mieści się Muzeum Nowej Huty, oddział Muzeum Krakowa.

Nowa Huta była największym projektem urbanistycznym powojennej Polski, zaplanowanym od zera w 1949 roku jako idealne miasto pracy. Władze komunistyczne chciały stworzyć przeciwwagę dla konserwatywnego, mieszczańskiego i inteligenckiego Krakowa, osiedlając tu dziesiątki tysięcy robotników z całego kraju. Tadeusz Ptaszycki wraz z zespołem młodych architektów stworzył arcydzieło architektury socrealizmu, czerpiąc z renesansowych miast idealnych, barokowych osi widokowych i paryskich bulwarów. Miasto miało być samowystarczalne, zielone i odporne na ewentualny atak zbrojny.

Kino Światowid, nazwane na cześć słowiańskiego bóstwa o czterech twarzach, samo kryje podziemne tajemnice zimnej wojny. W jego piwnicach wybudowano jeden z ponad dwustu pięćdziesięciu nowohuckich schronów przeciwlotniczych, przeznaczonych dla personelu i widzów. Muzeum prezentuje dziś unikalną podziemną trasę turystyczną Schron pod Kinem Światowid, ukazującą psychozę atomową lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Można tu zobaczyć oryginalne maski przeciwgazowe, centrale telefoniczne, filtry powietrza i instrukcje obrony cywilnej.

Podjęta w 1949 roku decyzja o budowie kombinatu hutniczego na najżyźniejszych czarnoziemach podkrakowskich wsi Mogiła, Pleszów i Krzesławice bezpowrotnie zmieniła pejzaż regionu. Tysiące młodych ludzi ze zrujnowanych wsi przybywało tu z drewnianymi walizkami, by budować nowe życie wśród błota, prowizorycznych baraków i entuzjazmu odbudowy. Nowa Huta miała być miastem bez Boga i bez kościołów, jednak historia przygotowała dla niej zupełnie inny scenariusz. Wyruszmy aleją w stronę serca tego niezwykłego organizmu miejskiego.

Skierujmy się na północny zachód szeroką aleją Jana Pawła II w stronę Placu Centralnego. Za kilka minut staniemy na głównym forum Nowej Huty, gdzie rozmach socrealistycznego baroku ukazuje się w pełnej skali.