Ulica Dajwór i Stara Gazownia

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Spójrz na przemysłowe zabudowania z surowej czerwonej cegły ciągnące się wzdłuż ulicy Dajwór: to fascynujący, rzadziej odwiedzany skraj dawnego Kazimierza.

Kluczowe fakty

Open the walk

Spójrz na przemysłowe zabudowania z surowej czerwonej cegły ciągnące się wzdłuż ulicy Dajwór: to fascynujący, rzadziej odwiedzany skraj dawnego Kazimierza. W 1856 roku otwarto tutaj Gazownię Miejską — pierwszy nowoczesny zakład komunalny w Krakowie, który rozświetlił ulice miasta blaskiem latarni gazowych. Kilka dekad później, w 1905 roku, tuż obok stanęła pierwsza krakowska elektrownia miejska. Zabytkowa architektura przemysłowa z klinkieru, łukowe okna i stalowe konstrukcje przypominają o epoce pary, węgla i elektryczności, która wprowadziła Kraków w dwudziesty wiek.

Sama nazwa ulicy Dajwór brzmi tajemniczo, lecz jej pochodzenie jest czysto historyczne: wywodzi się od niemieckiego zwrotu przed dworem, czyli vor dem Hof. W średniowieczu znajdował się tutaj folwark i dwór podmiejski, rozciągający się poza wschodnim murem obronnym żydowskiego miasta. W dziewiętnastym wieku, gdy zniesiono ograniczenia osadnicze, Dajwór stał się centrum drobnego przemysłu: działały tu garbarnie, wytwórnie mydła, składy drewna i warsztaty ślusarskie. Dzielnica modlitwy i Tory sąsiadowała bezpośrednio z hałaśliwym światem pary i metalu.

Zwróć uwagę na małą synagogę Wolfa Poppera pod numerem 1 przy zbiegu z ulicą Szeroką, zwaną Synagogą Bociana: ufundował ją w 1620 roku bogaty kupiec handlujący z Norymbergą. Legenda głosiła, że Wolf Popper zyskał przydomek Bocian, bo w chwilach głębokiego namysłu nad księgami potrafił stać nieruchomo na jednej nodze. Dziś w odrestaurowanej synagodze Poppera mieści się dom kultury, gdzie odbywają się warsztaty plastyczne i nauka tańca żydowskiego dla dzieci. Industrialne hale dawnej gazowni przekształcono z kolei w Muzeum Inżynierii i Techniki — jedno z najnowocześniejszych centrów nauki w mieście.

Spacer ulicą Dajwór pozwala zrozumieć, jak wielowarstwowym organizmem był krakowski Kazimierz: to nie tylko zabytki sakralne, lecz także pionierskie fabryki, zajezdnie pierwszych tramwajów elektrycznych z 1901 roku i rzemieślnicza praca tysięcy ludzi. Zabytkowe ceglane mury przetrwały wojenne zawieruchy niemal nienaruszone, zyskując dziś drugie życie jako modne przestrzenie wystawiennicze, teatry i kawiarnie. Industrialne dziedzictwo harmonijnie współistnieje z duchem dawnych wieków.

Skręć teraz w klimatyczną ulicę Józefa, główną oś rzemiosła, galerii sztuki i malowniczych kazimierskich podwórek.