Plac Bohaterów Getta i Apteka Pod Orłem

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań pośród kilkudziesięciu żeliwnych krzeseł rozrzuconych w równych odstępach po kamiennej płycie tego rozległego placu. To Plac Bohaterów Getta, dawny Plac Zgody, który w latach 1941–1943 był centralnym punktem zbiórek, selekcji i krwawych deportacji krakowskich Żydów.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań pośród kilkudziesięciu żeliwnych krzeseł rozrzuconych w równych odstępach po kamiennej płycie tego rozległego placu. To Plac Bohaterów Getta, dawny Plac Zgody, który w latach 1941–1943 był centralnym punktem zbiórek, selekcji i krwawych deportacji krakowskich Żydów. Pomnik autorstwa krakowskich architektów Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka, odsłonięty w 2005 roku, tworzy siedemdziesiąt pustych krzeseł. Nawiązują one do mebli, tobołków, ubrań i lekarstw wyrzucanych przez okna kamienic podczas brutalnej likwidacji getta, gdy plac zasłały porzucone przedmioty tych, którzy nigdy nie wrócili.

Ostateczna likwidacja getta nastąpiła w dniach 13–14 marca 1943 roku pod osobistym nadzorem komendanta obozu Płaszów, Amona Götha. Około dwóch tysięcy osób — starców, chorych w szpitalach, niemowląt i dzieci z sierocińca — zamordowano bezpośrednio na placu i w podgórskich zaułkach. Sześć tysięcy zdolnych do pracy popędzono pieszo do obozu KL Plaszow, a pozostałe kilka tysięcy załadowano do bydlęcych wagonów i wywieziono do komór gazowych Auschwitz-Birkenau. Krakowskie getto przestało istnieć.

Spójrz na narożną kamienicę pod numerem 18, gdzie mieści się słynna Apteka Pod Orłem. Jej polski właściciel, magister farmacji Tadeusz Pankiewicz, był jedynym nie-Żydem, który uzyskał od Niemców zgodę na zamieszkanie i prowadzenie apteki wewnątrz zamkniętego getta. Pankiewicz wraz z personelem — Ireną Droździkowską, Heleną Krywaniuk i Aurelią Danek — zamienił aptekę w placówkę ratunku, punkt kontaktowy podziemia i oazę nadziei. Rozdawano tu darmowe leki, ukrywano zbiegów, szmuglowano fałszywe dokumenty i żywność, a nocami prowadzono dyskusje o literaturze i sztuce.

Za swoje heroiczne poświęcenie Tadeusz Pankiewicz został w 1983 roku uhonorowany medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie. Jego przejmująca książka Apteka w getcie krakowskim stała się jednym z najważniejszych na świecie dokumentów naocznego świadka Zagłady. Dziś w pomieszczeniach apteki mieści się poruszający oddział Muzeum Krakowa, w którym odtworzono historyczne wnętrza apteczne i gabinet magistra. To dowód na to, że nawet w sercu nieludzkiego mroku można zachować godność i człowieczeństwo.

Przejdźmy teraz wschodnim wylotem placu w stronę ulicy Kącik i wiaduktu kolejowego. Podążamy trasą, którą codziennie pokonywali robotnicy gettowi, zmierzając do przemysłowej dzielnicy Zabłocie.