Cricoteka nad Wisłą: teatr pamięci Tadeusza Kantora

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Spójrz w górę na potężną konstrukcję z rdzawoczerwonej stali kortenowskiej, która dosłownie unosi się nad neogotycką ceglaną elektrownią z 1900 roku. Cricoteka, otwarta w nowej siedzibie w 2014 roku, to żywy pomnik teatru Tadeusza Kantora i zarazem brama do Podgórza.

Kluczowe fakty

Open the walk

Spójrz w górę na potężną konstrukcję z rdzawoczerwonej stali kortenowskiej, która dosłownie unosi się nad neogotycką ceglaną elektrownią z 1900 roku. Cricoteka, otwarta w nowej siedzibie w 2014 roku, to żywy pomnik teatru Tadeusza Kantora i zarazem brama do Podgórza. Wisła szumi tuż za twoimi plecami, oddzielając dawną metropolię krakowską od wolnego niegdyś miasta Podgórza, założonego przez cesarza Józefa II w 1784 roku. Architektoniczny most łączący stare mury elektrowni z zawieszoną nad nimi stalową ramą przypomina ideę kantoroskiego ambalażu.

Tadeusz Kantor, jeden z najważniejszych reformatorów teatru XX wieku, stworzył tu grupę Cricot 2 i słynny Teatr Śmierci. Jego spektakle, takie jak Umarła klasa z 1975 roku czy Wielopole, Wielopole z 1980 roku, wstrząsały scenami całego świata. Kantor nieustannie przetwarzał materię pamięci, wojennej traumy i znikających przedmiotów codzienności, takich jak drewniane ławki szkolne czy stare manekiny. Sam budynek przypomina gigantyczny stół nakrywający dawną elektrownię, symbolizując dialog minionych wieków z odważną współczesnością.

Podgórze przez ponad sto trzydzieści lat było osobnym, prężnie rozwijającym się miastem o własnym herbie, ratuszu i dumnych tradycjach rzemieślniczych. Dopiero w 1915 roku, dzięki wieloletnim staraniom prezydenta Juliusza Leo, nastąpiło uroczyste połączenie Podgórza z Krakowem. Przemysłowy charakter dzielnicy przyciągał fabrykantów, kolejarzy i artystów, którzy doceniali tutejsze wapienne wzgórza i panoramę rozpostartą ku Wawelowi. Na tutejszych uliczkach wciąż czuć specyficzny mikroklimat dawnego cesarsko-królewskiego wolnego miasta handlowego.

Jednak historia XX wieku przyniosła tej urokliwej okolicy najczarniejsze karty w dziejach Europy. W marcu 1941 roku hitlerowskie władze okupacyjne utworzyły w prawobrzeżnym Podgórzu zamknięte getto, zmuszając blisko dwadzieścia tysięcy krakowskich Żydów do opuszczenia swych domów. Nasz spacer poprowadzi cię przez punkty graniczne dawnej wolności, dramatu Zagłady, podgórskich wzgórz i triumfu ludzkiej odwagi. Pamięć zapisana w cegłach i wapieniu wciąż domaga się głosu.

Ruszmy teraz w głąb dzielnicy ulicą Nadwiślańską i skręćmy w stronę serca dawnego Podgórza. Przed nami Rynek Podgórski, nad którym dominuje monumentalna wieża neogotyckiego kościoła świętego Józefa, witająca wędrowców w centrum dawnego miasta.