Ocalały mur getta przy ulicy Lwowskiej

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Dotknij chłodnych cegieł tego kilkunastometrowego odcinka muru, stojącego w podwórzu między kamienicami przy ulicy Lwowskiej 25. To jeden z zaledwie dwóch zachowanych do naszych czasów autentycznych fragmentów ogrodzenia krakowskiego getta, wzniesionego przez hitlerowców wiosną 1941 roku.

Kluczowe fakty

Open the walk

Dotknij chłodnych cegieł tego kilkunastometrowego odcinka muru, stojącego w podwórzu między kamienicami przy ulicy Lwowskiej 25. To jeden z zaledwie dwóch zachowanych do naszych czasów autentycznych fragmentów ogrodzenia krakowskiego getta, wzniesionego przez hitlerowców wiosną 1941 roku. Spójrz na charakterystyczny, falisty kształt zwieńczenia muru, przypominający tradycyjne żydowskie nagrobki — macewy. Okupanci z cynicznym okrucieństwem kazali żydowskim robotnikom budować mur symbolizujący cmentarz, dając im do zrozumienia, że zza tego ogrodzenia nie ma już wyjścia ku życiu.

Getto krakowskie utworzono oficjalnym rozporządzeniem gubernatora dystryktu krakowskiego Otto Wächtera z 3 marca 1941 roku. Na powierzchni zaledwie dwudziestu hektarów w Podgórzu, gdzie przed wojną mieszkało około trzech tysięcy osób, stłoczono ponad siedemnaście tysięcy Żydów. Na jedną izbę mieszkalną przypadały średnio cztery osoby, okna wychodzące na stronę aryjską zamurowano lub zabito deskami, a wyjście poza bramę bez przepustki karano śmiercią na miejscu. Ulica Lwowska była jedną z głównych arterii przeciętych gettowym murem.

Mieszkańcy getta żyli w ciągłym terrorze kolejnych akcji wysiedleńczych, głodu i chorób zakaźnych. Mimo to wewnątrz murów działały tajne szkoły, pomoc społeczna, kółka teatralne i szpital pod kierunkiem doktora Juliana Aleksandrowicza. Młodzieżowe organizacje oporu, z Żydowską Organizacją Bojową pod wodzą Szymona Drengera i Dolka Liebeskinda na czele, zorganizowały zbrojną dywersję. To stąd w grudniu 1942 roku bojowcy wyruszyli na brawurowy zamach na kawiarnię Cyganeria w centrum Krakowa, pokazując okupantowi, że naród nie pójdzie bez walki na rzeź.

Na murze umieszczono tablicę pamiątkową z napisami w języku polskim i hebrajskim: Tutaj żyli, cierpieli i ginęli z rąk hitlerowskich oprawców. Stąd wiodła ich ostatnia droga do obozów zagłady. Zwróć uwagę na małe kamyki kładzione na szczycie muru przez odwiedzających z całego świata, zgodnie ze starożytną żydowską tradycją kładzenia kamieni na grobach. Kamień, w przeciwieństwie do kwiatów, jest wieczny i symbolizuje niegasnącą pamięć.

Przejdźmy teraz wzdłuż ulicy Lwowskiej na północny zachód, w stronę dawnego Placu Zgody. Przed nami Plac Bohaterów Getta z instalacją pustych krzeseł oraz słynna Apteka Pod Orłem Tadeusza Pankiewicza.