Kiremit Caddesi ve Balat'ın Renkli Evleri

Why is it significant?

Yokuşun ortasında bir an dur ve iki yanına bak: pembe, sarı, turkuaz, nar kırmızısı boyanmış dar evler, sokağa doğru taşan cumbalar, pencerelerde saksılar, kapı önlerinde tabureler. Bir köşede birileri fotoğraf çekiyor, bir balkonda bir teyze çamaşır asıyor. Balat'a hoş geldin.

Key Facts

Open the walk

Yokuşun ortasında bir an dur ve iki yanına bak: pembe, sarı, turkuaz, nar kırmızısı boyanmış dar evler, sokağa doğru taşan cumbalar, pencerelerde saksılar, kapı önlerinde tabureler. Bir köşede birileri fotoğraf çekiyor, bir balkonda bir teyze çamaşır asıyor. Balat'a hoş geldin.

Balat adının, Yunanca saray anlamına gelen palation kelimesinden geldiği söylenir; çünkü biraz kuzeyde Bizans'ın Blakhernai Sarayı vardı. Bu yokuşlar yüzyıllarca bir mozaik gibiydi: kıyıya yakın Yahudiler, tepelerde Rumlar, aralarda Ermeniler ve Müslümanlar. Kilise çanları, sinagog duaları, ezanlar; Ladino, Rumca, Ermenice ve Türkçe aynı sokakta duyulurdu. Kıyıdaki Yahudi hastanesi Or-Ahayim, 19. yüzyılın sonunda kurulmuş bir cemaat kurumu olarak bugün hâlâ çalışıyor. Mahallenin çarşısında farklı cemaatlerden esnafın dükkânları yan yana dururdu; bayramlarda bir komşunun tatlısı ötekinin kapısına giderdi.

20. yüzyılda bu mozaik dağıldı. Yahudi aileler önce şehrin başka semtlerine, sonra 1948'den itibaren İsrail'e göç etti; Rumların çoğu 1955'ten ve 1964'ten sonra gitti. Boşalan evlere Anadolu'dan, özellikle Karadeniz'den gelen aileler yerleşti. Sokakların dili değişti; Ladino'nun ve Rumcanın yerini Karadeniz şivesi aldı. Haliç o yıllarda fabrikalarla, kirlilikle anılıyordu; Balat da yorgun, yoksul, biraz unutulmuş bir mahalleye dönüştü.

Sonra işler değişti. 1980'lerden itibaren Haliç temizlendi, kıyıdaki fabrikalar taşındı; 2000'lerde Fener ve Balat'ta tarihi evlerin bir kısmı restore edildi. Ardından diziler, fotoğrafçılar ve sosyal medya geldi; kahveciler, antikacılar, eskici dükkânları açıldı. Bu sokaklar artık hafta sonları gelin-damat çekimlerinin, moda fotoğraflarının, film ekiplerinin sahnesi. Kimine göre bu bir yeniden doğuş, kimine göre kiraların yükselip eski sakinlerin gittiği bir hikâye. İkisi de doğru... Balat'ın paradoksu da bu.

Fotoğrafını çek, ama bir an telefonunu indir ve sadece bak. Bu evlerin çoğu 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başından; bazı kapıların üstünde hâlâ eski kabartmalar, yazılar fark edebilirsin. Her biri, burada yaşayıp gitmiş başka bir ailenin imzası. Cumbaya da dikkat et: sokağa doğru taşan bu kapalı balkon eski İstanbul evinin göz bebeğidir; içeridekiler oradan sokağı görür, sokak onları pek göremezdi. Şimdi yokuştan aşağı, kuzeybatıya, Balat'ın eski Yahudi mahallesine in. Küçük bir sokağın içinde, beş yüz yılı aşkın bir sinagog saklanıyor.