Wille Salwatora przy ulicy Anczyca: secesyjne osiedle artystów

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Zwolnij kroku i spójrz na malownicze wille otoczone zadbanymi ogrodami pełnymi starych magnolii, pachnących bzów i strzelistych cyprysów wzdłuż ulicy Władysława Anczyca.

Kluczowe fakty

Open the walk

Zwolnij kroku i spójrz na malownicze wille otoczone zadbanymi ogrodami pełnymi starych magnolii, pachnących bzów i strzelistych cyprysów wzdłuż ulicy Władysława Anczyca. Stoisz w sercu Osiedla Salwator, pierwszej w Krakowie i jednej z pierwszych w całej Polsce planowych dzielnic-ogrodów, wytyczonej w latach 1910–1912. Projekt urbanistyczny stworzył wybitny krakowski architekt Roman Bandurski we współpracy z Krakowskim Towarzystwem Budowy Tanich Mieszkań. Wille wznoszono w stylu dworkowym i secesyjnym, czerpiąc z tradycji dawnych polskich dworów szlacheckich z kolumienkowymi gankami, łamanymi dachami polskimi i bogatą drewnianą snycerką.

Salwator stał się na początku XX wieku prawdziwą mekką krakowskiej elity artystycznej i naukowej, uciekającej przed dymem, kurzem i hałasem ciasnego śródmieścia. Przy sąsiedniej ulicy Anczyca 7 mieszkał wybitny malarz symbolista Jacek Malczewski, który w tutejszym ogrodzie tworzył swoje słynne autoportrety z faunami, muzami i chimerami. Na Salwatorze swoje domy i pracownie mieli także kompozytor Karol Szymanowski, pisarz Karol Hubert Rostworowski oraz architekt Władysław Ekielski. Każdy budynek posiadał indywidualny projekt i unikalny detal rzeźbiarski, od stylizowanych sów na gzymsach po mozaiki z herbami rodowymi.

Ulica nosi imię Władysława Ludwika Anczyca, wybitnego dziewiętnastowiecznego poety, dramaturga i działacza patriotycznego, autora słynnej pieśni Kosynierzy. Koncepcja osiedla zakładała, że z każdego okna roztaczać się będzie kojący widok na otaczające wzgórza Sikornika, zakole Wisły lub zieloną przestrzeń Błoń. Szerokie chodniki, brak wysokich ogrodzeń betonowych i niezwykle bogata flora tworzyły harmonijną całość podporządkowaną zdrowiu i dobrostanowi mieszkańców. Dzielnica zachowała swój elitarny, a zarazem kameralny, willowy charakter do dzisiejszego dnia.

Podczas okupacji hitlerowskiej wiele salwatorskich willi zostało zarekwirowanych dla wyższych oficerów Wehrmachtu i urzędników Generalnego Gubernatorstwa. Mimo to w piwnicach i na strychach domów artystów działały tajne komplety uniwersyteckie, a w ogrodach zakopywano bezcenne dzieła sztuki i archiwalia podziemia. Salwatorska inteligencja pozostała wierna tradycjom niepodległościowym, niosąc pomoc uciekinierom i więźniom. To miejsce, w którym kultura polska przetrwała najtrudniejsze próby dziejowe.

Ruszmy dalej w górę ku alei Jerzego Waszyngtona. Przed nami brama Cmentarza Salwatorskiego, jednej z najpiękniej położonych nekropolii w Polsce, miejsca spoczynku geniuszy polskiej kultury.