Teatr Ludowy na Osiedlu Teatralnym: scena polskiej awangardy

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań przed klasycystyczną fasadą Teatru Ludowego pod numerem 34 na Osiedlu Teatralnym, z reprezentacyjnymi schodami i filarami portyku. Gmach wzniesiono w latach 1954–1955 według projektu Janusza i Marty Ingardenów jako pierwszy i najważniejszy teatr nowego miasta robotniczego.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań przed klasycystyczną fasadą Teatru Ludowego pod numerem 34 na Osiedlu Teatralnym, z reprezentacyjnymi schodami i filarami portyku. Gmach wzniesiono w latach 1954–1955 według projektu Janusza i Marty Ingardenów jako pierwszy i najważniejszy teatr nowego miasta robotniczego. Inauguracja sceny 3 grudnia 1955 roku premierą sztuki Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego przeszła do legendy polskiej kultury. Zamiast propagandowej tuby władz teatr stał się natychmiast najodważniejszym ośrodkiem awangardy artystycznej w całym kraju.

Założyciele teatru — reżyserka Krystyna Skuszanka, Jerzy Krasowski oraz genialny scenograf Józef Szajna — stworzyli zjawisko znane jako styl nowohucki. Szajna, były więzień obozów koncentracyjnych Auschwitz i Buchenwald, zrewolucjonizował scenografię, wprowadzając surowe formy z blachy, juty, drutu i popiołów. Spektakle takie jak Dziady Mickiewicza, Sen nocy letniej Szekspira czy Imiona władzy Broszkiewicza ściągały do Nowej Huty krytyków i widzów z Warszawy, Paryża i Londynu. Paryski krytyk pisał ze zdumieniem, że w robotniczym mieście pod Krakowem narodził się najbardziej fascynujący teatr współczesnej Europy.

Do Teatru Ludowego tłumnie przychodzili młodzi hutnicy prosto po zmianie w kombinacie, zapełniając widownię na ponad czterysta miejsc. Artyści prowadzili dyskusje z widzami po spektaklach, tworząc unikalną więź między robotnikami fizycznymi a elitą intelektualną. Na tej scenie debiutowali wybitni polscy aktorzy: Franciszek Pieczka, Witold Pyrkosz, Ryszard Kotys i Jerzy Trela. Budynek zachował do dziś unikalny klimat lat pięćdziesiątych z marmurowym foyer, kryształowymi kinkietami i drewnianą boazerią sali widowiskowej.

Teatr Ludowy był żywym dowodem na to, że kultura wysoka potrafi odnaleźć wspólny język z ludźmi pracy bez uciekania się do taniej demagogii. W latach stanu wojennego aktorzy teatru brali aktywny udział w bojkocie oficjalnych mediów reżimowych i wspierali strajkujących robotników kombinatu. Wokół teatru toczyły się dramatyczne wydarzenia walki o wolność słowa i wolność wyznania. Teatr był twierdzą niezależnej myśli w sercu robotniczego osiedla.

Przejdźmy na południe wzdłuż ulicy Ludźmierskiej ku skrzyżowaniu z ulicą Obrońców Krzyża. Przed nami Pomnik Krzyża Nowohuckiego, miejsce jednego z najbardziej dramatycznych starć w powojennej historii Polski.