Ulica Dietla i dawne koryto Starej Wisły

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań na zielonym pasie rozdzielającym jezdnie ulicy Dietla, przy skrzyżowaniu ze Starowiślną, i spróbuj wyobrazić sobie, że stoisz... na dnie spławnej rzeki.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań na zielonym pasie rozdzielającym jezdnie ulicy Dietla, przy skrzyżowaniu ze Starowiślną, i spróbuj wyobrazić sobie, że stoisz... na dnie spławnej rzeki. Przez stulecia w tym miejscu płynęło północne ramię Wisły, zwane Starą Wisłą, a Kazimierz był w dosłownym sensie wyspą otoczoną wodami ze wszystkich stron. Rzeka stanowiła naturalną, prawną i polityczną granicę między dwoma odrębnymi organizmami miejskimi: stołecznym Krakowem a królewskim miastem Kazimierz. Aby przejść z jednego miasta do drugiego, trzeba było przekroczyć pilnie strzeżony drewniany Most Królewski i uiścić myto.

W dziewiętnastym wieku Stara Wisła zaczęła stwarzać poważne zagrożenie sanitarne: nurt rzeki słabł, woda stała się mulistym ściekiem niosącym zarazki cholery i tyfusu, a regularne powodzie zalewały piwnice okolicznych kamienic. W latach 1878–1880 z inicjatywy wybitnego prezydenta miasta Józefa Dietla, lekarza i profesora uniwersytetu, podjęto śmiałą decyzję inżynieryjną: zasypano koryto rzeki ziemią i gruzem z rozbieranych fortyfikacji. Na miejscu dawnej rzeki powstała szeroka, wysadzana drzewami aleja spacerowa zwana Plantami Dietlowskimi. W ten sposób Kazimierz przestał być wyspą i został fizycznie włączony w tkankę wielkiego Krakowa.

Zwróć uwagę na kamienice wzdłuż Dietla: reprezentacyjne fasady z wykuszami i balkonami powstały pod koniec dziewiętnastego wieku w stylu eklektycznym i historycznym. Tu osiedlała się zamożna inteligencja, adwokaci, lekarze i kupcy, zarówno chrześcijańscy, jak i zasymilowani Żydzi. Po zasypaniu rzeki ulica stała się nowym salonem dzielnicy, łączącym tradycję z nowoczesnością. Pod ziemią do dziś płynie w potężnym kanale burzowym dawny strumień wiślany, cicho szumiąc pod kołami tramwajów.

Kazimierz został założony jako samodzielne miasto przez króla Kazimierza Wielkiego w 1335 roku i otrzymał prawa magdeburskie, własny rynek, ratusz i mury obronne. Dopiero pod koniec piętnastego wieku Jan Olbracht wydzielił północno-wschodnią część miasta na osobną dzielnicę żydowską, do której przenieśli się Żydzi z krakowskiego Śródmieścia. Przez następne czterysta lat rozwijała się tu jedna z najważniejszych gmin żydowskich w Europie, promieniująca nauką, filozofią i religią na cały kontynent. Wkraczasz w przestrzeń unikalnego żydowskiego dziedzictwa.

Skręć z ulicy Dietla w ulicę Miodową ku wspaniałej fasadzie Synagogi Tempel, symbolu postępowej społeczności Kazimierza.