Muzeum Emeryka Hutten-Czapskiego: pałac numizmatów i starodruków

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Spójrz na elegancką fasadę pałacyku przy ulicy Piłsudskiego 12 i odczytaj wykuty nad wejściem łaciński napis: Monumentis Patriae naufragio ereptis — Pamiątkom ojczystym ocalonym z burzy dziejowej.

Kluczowe fakty

Open the walk

Spójrz na elegancką fasadę pałacyku przy ulicy Piłsudskiego 12 i odczytaj wykuty nad wejściem łaciński napis: Monumentis Patriae naufragio ereptis — Pamiątkom ojczystym ocalonym z burzy dziejowej. Ten neorenesansowy pałacyk z 1884 roku, zaprojektowany przez Antoniego Siedeka, stał się domem hrabiego Emeryka Hutten-Czapskiego, wybitnego kolekcjonera i numizmatyka. Czapski, carski urzędnik i gubernator Nowogrodu, porzucił służbę na rosyjskim dworze, by poświęcić życie ratowaniu zabytków polskiej przeszłości. W 1894 roku przeniósł z majątku Stańków pod Mińskiem do Krakowa swój bezcenny zbiór monet, medali, rycin i starodruków.

Kolekcja numizmatyczna Czapskiego liczyła ponad sto tysięcy obiektów i do dziś stanowi najwspanialszy zbiór monet polskich na świecie. Wśród skarbów znajduje się unikatowy denar Bolesława Chrobrego z napisem Princes Polonie, uważany za najstarszy zapis nazwy Polski, a także złoty sturukator koronny Zygmunta III Wazy z 1621 roku — jedna z największych i najcenniejszych monet złotych w historii Europy. Po śmierci hrabiego w 1896 roku jego wdowa Elżbieta i synowie przekazali całą kolekcję wraz z pałacem miastu Krakowowi, włączając ją do Muzeum Narodowego. Gest ten stał się wzorem arystokratycznego patriotyzmu i mecenatu kulturalnego.

W głębi posesji rozciąga się zaciszny ogród ze starymi miłorzębami i lapidarium kamiennych rzeźb architektonicznych. Tuż obok, w nowoczesnym pawilonie, powstało w 2016 roku Muzeum Józefa Czapskiego — wnuka Emeryka, wybitnego malarza, pisarza, żołnierza generała Andersa i świadka zbrodni katyńskiej. W muzeum wiernie odtworzono maleńki paryski pokój Józefa Czapskiego z podparyskiego Maisons-Laffitte, w którym redagował legendarną paryską Kulturę. W ten sposób ród Czapskich spiął klamrą dwa stulecia walki o wolność polskiej myśli i kultury.

Ulica Piłsudskiego, dawna Wolska, była główną osią łączącą krakowskie Błonia z Plantami i centrum uniwersyteckim. W tutejszych pałacach i kamienicach kwitło życie naukowe i dyskusyjne, gromadząc profesorów prawa, historii i filologii. Czapscy udowodnili, że muzeum nie jest martwym magazynem staroci, lecz twierdzą tożsamości narodu pozbawionego własnej państwowości. Ich spuścizna olśniewa kunsztem medalierskim dawnych mistrzów menniczych.

Wróćmy w stronę Plant ulicą Piłsudskiego i skręćmy w aleję ku ulicy Gołębiej. Przed nami neogotycki gmach Collegium Novum, reprezentacyjne serce Uniwersytetu Jagiellońskiego, otoczone zielenią Plant i Dębem Wolności.