Collegium Novum i Dąb Wolności: serce Uniwersytetu Jagiellońskiego

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Stań na Plantach naprzeciwko monumentalnej, ceglanej fasady Collegium Novum i unieś wzrok na neogotyckie szczyty, maswerki i kamienny herb uniwersytetu.

Kluczowe fakty

Open the walk

Stań na Plantach naprzeciwko monumentalnej, ceglanej fasady Collegium Novum i unieś wzrok na neogotyckie szczyty, maswerki i kamienny herb uniwersytetu. Gmach wzniesiono w latach 1883–1887 według projektu Feliksa Księżarskiego na jubileusz pięćsetlecia odnowienia Akademii Krakowskiej przez królową Jadwigę i Władysława Jagiełłę. To tutaj mieści się rektorat, dziekanaty oraz reprezentacyjna Aula Uniwersytecka, ozdobiona monumentalnymi obrazami Jana Matejki, w tym słynnym dziełem Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem. Collegium Novum jest bostońskim i oxfordzkim symbolem polskiej nauki.

6 listopada 1939 roku rozegrała się tu jedna z najtragiczniejszych scen w dziejach polskiej kultury. Hitlerowski dowódca SS-Sturmbannführer Bruno Müller zwołał w sali numer 66 wykład o stosunku narodowego socjalizmu do nauki, na który przybyło stu osiemdziesięciu trzech krakowskich profesorów i docentów. Zamiast wykładu budynek otoczyło Gestapo, a bezbronnych naukowców — w tym rektora Tadeusza Lehr-Spławińskiego, sędziwych profesorów Stanisława Estreichera i Ignacego Chrzanowskiego — brutalnie aresztowano. Był to początek zbrodniczej operacji Sonderaktion Krakau: profesorów wywieziono do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, gdzie kilkunastu z nich zmarło z wycieńczenia.

Przed gmachem, na obrzeżu Plant, rośnie rozłożysty dąb szypułkowy — Dąb Wolności. Zasadzili go studenci uniwersytetu w pamiętnym dniu 31 października 1918 roku, w chwili zrzucania austriackiego panowania i odzyskiwania przez Polskę niepodległości. Drzewo to przetrwało lata wojen, okupacji i stalinizmu, stając się żywym pomnikiem niezłomnego ducha akademickiego Krakowa. W cieniu jego konarów kolejne pokolenia żaków rozpoczynają każdy rok akademicki tradycyjnym pochodem profesorów w uroczystych togach i gronostajach.

Planty w tym miejscu tworzą tak zwany Ogród Uniwersytecki, ozdobiony pomnikami wybitnych uczonych i twórców związanych z uczelnią. Nieopodal stoi pomnik Mikołaja Kopernika z 1900 roku dłuta Cypriana Godebskiego, w którym wielki astronom przedstawiony jest w szatach żaka krakowskiego. Trudno wyobrazić sobie Kraków bez zielonego wieńca Plant, które w latach dwudziestych XIX wieku z inicjatywy Feliksa Radwańskiego zastąpiły zburzone średniowieczne mury miejskie. Spacer aleją profesorów to wędrówka przez panteon europejskiej humanistyki.

Podążajmy alejką Plant na południe ku skrzyżowaniu ulicy Straszewskiego ze Zwierzyniecką. Przed nami budynek Filharmonii Krakowskiej imienia Karola Szymanowskiego, gdzie muzyka splata się z historią wojennych zawirowań.