Fabryka Emalia Oskara Schindlera przy Lipowej

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Spójrz na białą fasadę budynku administracyjnego z bramą wjazdową pod numerem 4 przy ulicy Lipowej. Stoisz przed dawną Fabryką Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych Deutsche Emailwarenfabrik, zwaną potocznie Emalią.

Kluczowe fakty

Open the walk

Spójrz na białą fasadę budynku administracyjnego z bramą wjazdową pod numerem 4 przy ulicy Lipowej. Stoisz przed dawną Fabryką Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych Deutsche Emailwarenfabrik, zwaną potocznie Emalią. W latach 1939–1944 niemiecki przedsiębiorca z Sudetów Oskar Schindler zatrudniał tu żydowskich robotników, ratując przed komorami gazowymi ponad tysiąc dwieście osób. Nad wejściem wciąż widnieje charakterystyczna krata, przez którą wkraczali ocaleni — ludzie, którzy dzięki odwadze Schindlera zyskali miano Schindlerjuden.

Oskar Schindler przejął podupadłą żydowską fabrykę Rekord w listopadzie 1939 roku, początkowo kierując się wyłącznie zyskiem i koniunkturą wojenną. Jednak na widok bestialstwa hitlerowców podczas likwidacji krakowskiego getta przeszedł głęboką moralną przemianę. Za gigantyczne łapówki w postaci diamentów, luksusowych koniaków i gotówki przekupił komendanta Amona Götha i hitlerowskich urzędników, by utworzyć przy Lipowej podobóz dla swoich pracowników. W Emalii nikt nie zginął z rąk strażników, więźniowie otrzymywali lepsze wyżywienie, a żydowskie tradycje religijne były potajemnie szanowane.

Gdy latem 1944 roku front wschodni zbliżał się do Krakowa, a Niemcy zarządzili ewakuację obozów i likwidację więźniów, Schindler dokonał rzeczy niemożliwej. Wraz ze swym księgowym Itzhakiem Sternem sporządził słynną Listę Schindlera, na której wpisano nazwiska ponad tysiąca stu żydowskich kobiet, mężczyzn i dzieci jako niezbędnych robotników zbrojeniowych. Przeniósł całą fabrykę do Brünnlitz na terenie dzisiejszych Czech, gdzie bezpiecznie doczekali wyzwolenia w maju 1945 roku. Schindler wydał na ratowanie swoich ludzi cały majątek zarobiony na wojnie, a w 1993 roku Instytut Yad Vashem nadał jemu i jego żonie Emilie tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Dziś w zabytkowym budynku fabryki mieści się stała wystawa Muzeum Krakowa Kraków — czas okupacji 1939–1945, uznawana za jedną z najbardziej przejmujących ekspozycji historycznych na świecie. Multimedialne sale odtwarzają atmosferę przedwojennego miasta, mrok terroru, tramwaje tylko dla Niemców, ciasnotę getta i gabinet Schindlera z gabilotą wypełnioną ocalałymi garnkami. Tuż obok, w dawnych halach produkcyjnych, powstało Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, dopełniając kulturowej przemiany Zabłocia.

Tutaj kończymy naszą wędrówkę po Podgórzu, getcie i śladach ludzkiej pamięci. Przeszedłeś drogę od artystycznej wolności Cricoteki i zielonych szczytów Krzemionek, przez bolesne mury getta i plac pustych krzeseł, aż po to niezwykłe miejsce ocalenia i nadziei. Podgórze uczy, że nawet w najczarniejszych godzinach historii jednostka ma moc przeciwstawić się złu. Dziękuję za wspólne odkrywanie tej poruszającej opowieści.