Tünel ve Nostaljik Tramvay

Why is it significant?

Küçük meydanda dur ve kulak ver: bir yanda kırmızı beyaz nostaljik tramvayın çan sesi, öbür yanda yerin altından gelen hafif bir uğultu. O uğultu Tünel'den geliyor. Karaköy'den buraya, az önce senin ter dökerek çıktığın yokuşun altından, 1875'ten beri yolcu taşıyan küçük bir tren.

Key Facts

Open the walk

Küçük meydanda dur ve kulak ver: bir yanda kırmızı beyaz nostaljik tramvayın çan sesi, öbür yanda yerin altından gelen hafif bir uğultu. O uğultu Tünel'den geliyor. Karaköy'den buraya, az önce senin ter dökerek çıktığın yokuşun altından, 1875'ten beri yolcu taşıyan küçük bir tren.

Tünel 1875'in Ocak ayında açıldı ve Londra'daki metrodan sonra dünyanın en eski yeraltı demiryollarından biri sayılır. Uzunluğu beş yüz metreyi biraz geçer, yalnızca iki istasyonu vardır ve yolculuk birkaç dakika sürer. Kısa mı? Evet. Ama 19. yüzyılda Galata'daki bankalarla Pera'daki evler ve elçilikler arasında her gün inip çıkan tüccarlar için bu birkaç dakika, Yüksekkaldırım'ın dik yokuşundan kurtulmak demekti. Kravatlı, ceketli, terli bir kalabalığın kurtuluşu. Vagonlar ve raylar zamanla elbette yenilendi, ama hat bugün de aynı güzergâhta, aynı eğimle çalışıyor.

Projeyi Fransız mühendis Eugène-Henri Gavand hazırladı. Anlatılana göre fikir aklına İstanbul'a geldiğinde, o yokuşu her gün tırmanmak zorunda kalan kalabalığı görünce gelmişti. Bir de sevimli bir rivayet var: Açılışın ilk günlerinde İstanbullular yerin altına girmekten çekinmiş, bu yüzden ilk seferlerde önce yük ve hayvan taşınmış. Doğru mu, kesin bilmiyoruz. Ama yerin altında trene binmenin o günlerde ne kadar tuhaf ve ürkütücü bir fikir olduğunu çok iyi anlatıyor.

Şimdi tramvaya bak. İstanbul'da elektrikli tramvay 1914'te çalışmaya başladı ve Avrupa yakasındaki hatlar 1960'ların başında kaldırıldı. Bugün gördüğün nostaljik tramvay 1990'da geri geldi; Tünel ile Taksim arasında, kalabalığın içinden yavaşça, çanını çalarak ilerliyor. Güzergâhı İstiklal'i baştan sona kat eder: Tünel'den çıkar, Galatasaray'dan geçer ve Taksim Meydanı'nda biter; senin yürüyerek aldığın yolu o da neredeyse aynı sürede alır. Mahallenin çocukları eskiden olduğu gibi bugün de arkasına tutunmaya çalışır, vatman kızar, onlar güler. Eski İstanbul filmlerinin arka planındaki o ses, işte bu çan sesi.

Meydanın kenarında kemerli avlusuyla Narmanlı Han'ı görebilirsin; 19. yüzyılda Rus elçiliği olarak kullanılan bu bina, sonra yazarlara ve ressamlara ev oldu. Pera'nın her taşı birden fazla hayat yaşamış. İstiklal'e şimdilik girme, onu biraz sonraya saklayalım. Sola, Meşrutiyet Caddesi'ne doğru yürü; birkaç dakika sonra Doğu Ekspresi yolcuları için yapılmış o efsanevi otelin önünde olacaksın.