Galata Mevlevihanesi: Şeyh Galip'in Bahçesi

Why is it significant?

Galip Dede Caddesi'nin gürültüsünden kapıdan içeri adım attığın anda her şey değişiyor: yaşlı ağaçlar, hafifçe eğilmiş mezar taşları, tepesi taştan külahlarla süslü sütunlar, bir şadırvan ve kuş sesleri. Biraz önce gitar ve bağlama satan dükkânların önündeydin; şimdi bir dergâhın bahçesindesin.

Key Facts

Open the walk

Galip Dede Caddesi'nin gürültüsünden kapıdan içeri adım attığın anda her şey değişiyor: yaşlı ağaçlar, hafifçe eğilmiş mezar taşları, tepesi taştan külahlarla süslü sütunlar, bir şadırvan ve kuş sesleri. Biraz önce gitar ve bağlama satan dükkânların önündeydin; şimdi bir dergâhın bahçesindesin. Yavaşla, burada herkes yavaşlar.

Burası 1491'de, II. Bayezid döneminde kuruldu ve İstanbul'un ilk Mevlevihanesi oldu. Mevleviler, Mevlana Celaleddin Rumi'nin yolundan giden dervişlerdi; ney ve kudüm eşliğinde, beyaz tennureleriyle kendi etraflarında dönerek sema ederlerdi. Mezar taşlarının tepesindeki o uzun külahlara dikkat et: o külah, yani sikke, bir Mevlevi dervişini gösterir. Taş, sahibinin hayatta hangi yolda yürüdüğünü sana sessizce söyler. Sema rastgele bir dans değildir; her hareketin bir anlamı, her bölümün bir adı vardır ve tören çoğu zaman neyin uzun, yalnız bir taksimiyle başlar.

Bahçedeki türbede, bu caddeye adını veren adam yatıyor: Şeyh Galip. 18. yüzyılın sonunda buranın şeyhiydi ve divan şiirinin son büyük ustası sayılır. Daha yirmili yaşlarındayken Hüsn ü Aşk adlı mesnevisini yazdı; Güzellik ile Aşk'ın uzun ve imkânsız bir yolculuğunun hikâyesi. Çağdaşı Sultan III. Selim de Mevleviliğe gönül vermiş bir besteciydi ve semahanenin yenilenmesini destekledi. Bir sultan ve bir şair, aynı semanın etrafında buluşmuştu.

Hazîrede başka sürprizler de var. Burada, Türkçe kitap basan ilk Osmanlı matbaasını 1727'de kuran İbrahim Müteferrika yatıyor. Biraz ötede ise bir Fransız kontu: Bonneval Kontu, Osmanlı hizmetine girip Müslüman olmuş ve Humbaracı Ahmed Paşa adıyla humbaracı ocağını yeniden örgütlemiş bir maceraperest. Müteferrika'nın matbaasından çıkan ilk kitap, 1729'da basılan büyük bir sözlüktü, Vankulu Lügati. Bir matbaacı, Müslüman olmuş bir Fransız kont ve bir derviş şair... Galata'nın bütün renkleri, tek bir bahçede yan yana.

1925'te tekke ve zaviyeleri kapatan kanunla Mevlevihane de kapandı ve semahane uzun yıllar sessiz kaldı. Bugün müze olarak ziyaret edilebiliyor ve belirli zamanlarda yeniden sema töreni düzenleniyor. Semada derviş sağ elini göğe açar, sol elini yere çevirir: aldığını verir, kendinde tutmaz. Bahçeden çıkınca yokuşu birkaç adım daha tırman; caddenin tepesinde, Avrupa'nın en eski yeraltı hatlarından birinin istasyonu seni bekliyor.