Kamieniołom Liban: obóz pracy przymusowej i filmowy plan

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Podejdź ostrożnie do balustrady i spójrz w dół na oszałamiający, zarośnięty dziką roślinnością skalny amfiteatr dawnego kamieniołomu Liban. Wapienne ściany o wysokości kilkudziesięciu metrów opadają ku dnu wyrobiska, gdzie woda utworzyła stawy, a rdzewiejące konstrukcje przemysłowe obrastają pnącza.

Kluczowe fakty

Open the walk

Podejdź ostrożnie do balustrady i spójrz w dół na oszałamiający, zarośnięty dziką roślinnością skalny amfiteatr dawnego kamieniołomu Liban. Wapienne ściany o wysokości kilkudziesięciu metrów opadają ku dnu wyrobiska, gdzie woda utworzyła stawy, a rdzewiejące konstrukcje przemysłowe obrastają pnącza. Kamieniołom założył w 1873 roku żydowski przemysłowiec Bernard Liban wraz z Ignacym Ehrenpreisem, tworząc jedną z największych fabryk wapna w Galicji. Piece kręgowe i młyny pracowały tu przez dziesięciolecia, zaopatrując budowy w całej monarchii austro-węgierskiej.

W październiku 1942 roku hitlerowski okupant przekształcił wyrobisko w Karny Obóz Pracy Służby Budowlanej, zwany powszechnie obozem Liban. Przez dwa lata ponad dwa tysiące młodych Polaków i Żydów zmuszano tu do katorżniczej pracy przy kruszeniu skał i wypalaniu wapna w nieludzkich warunkach. W lipcu 1944 roku, podczas pospiesznej likwidacji obozu, esesmani rozstrzelali na dnie kamieniołomu ostatnich dwudziestu jeden więźniów, którzy nie byli w stanie iść o własnych siłach. Mogiłę zamordowanych upamiętnia dziś skromny pomnik i krzyż stojący w pobliżu dawnych pieców.

Gdy w 1993 roku Steven Spielberg kręcił w Krakowie swój oscarowy film Lista Schindlera, nie mógł uzyskać zgody na budowę scenografii na terenie właściwego obozu Płaszów. Reżyser przeniósł plan filmowy właśnie tutaj, na dno kamieniołomu Liban, wznosząc realistyczną replikę obozu z trzydziestoma czterema barakami, wieżami strażniczymi i willą Amona Götha. Na dnie kamieniołomu do dziś leżą filmowe atrapy nagrobków z macew ułożone wzdłuż drogi obozowej oraz fragmenty drewnianych słupów z drutem kolczastym. To rzadkie na świecie miejsce, gdzie autentyczna tragedia obozowa splotła się z legendą współczesnego kina.

Dziś nieczynny kamieniołom stał się unikalnym rezerwatem przyrody miejskiej i siedliskiem rzadkich ptaków, nietoperzy i płazów. Woda wypełniająca wyrobiska stworzyła oczka wodne, w których odbijają się wapienne urwiska i industrialne ruiny. Miasto planuje utworzenie tu parku przyrodniczo-edukacyjnego, który z szacunkiem połączy pamięć o ofiarach z ochroną dzikiej przyrody. Cisza tego miejsca ma w sobie niezwykłą powagę i majestat.

Zawróćmy teraz na północ w stronę ulicy Rękawka, by powrócić ku zabytkowej części Wzgórza Lasoty. Przed nami Fort 31 świętego Benedykta i tajemniczy, najmniejszy kościółek w Krakowie, stojący na straży dawnych wzgórz.