Bazylika Franciszkanów: mistyczne witraże Stanisława Wyspiańskiego

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Wejdź w półmrok gotyckiego wnętrza i stań w nawie głównej, patrząc na zachodnią ścianę nad chórem muzycznym.

Kluczowe fakty

Open the walk

Wejdź w półmrok gotyckiego wnętrza i stań w nawie głównej, patrząc na zachodnią ścianę nad chórem muzycznym. Przed tobą rozbłyska w popołudniowym słońcu jedno z najpotężniejszych dzieł sztuki secesyjnej na świecie: witraż Bóg Ojciec — Stań się!, stworzony przez Stanisława Wyspiańskiego w latach 1897–1904. Ukazuje on Stwórcę o siwych, rozwianych wichrem włosach, unoszącego lewą dłoń w akcie kosmicznej kreacji z płomieni i żywiołów. Bazylika świętego Franciszka z Asyżu, ufundowana w 1237 roku przez księcia Bolesława Wstydliwego, po wielkim pożarze Krakowa w 1850 roku stała się polem artystycznego triumfu młodopolskiego geniuszu.

Gdy młody Wyspiański otrzymał zlecenie na polichromię prezbiterium i transeptu, odrzucił tradycyjne, schematyczne wzory historyczne. Pomalował ściany w geometryczne i roślinne motywy zaczerpnięte z polskich łąk i pól: polne bratki, maki, dziewanny, nenufary i róże przeplatają się z postaciami aniołów o twarzach krakowskich dzieci. W prezbiterium zachwycają kolejne monumentalne witraże artysty: Żywioły Ognia i Wody, święty Franciszek ze stygmatami oraz błogosławiona Salomea. Kolory szkła — głębokie błękity, rubiny, szmaragdy i złoto — tworzą we wnętrzu mistyczną symfonię światła.

W nawie świątyni znajduje się ławka, w której podczas studiów i profesury modlił się codziennie Karol Wojtyła. Przyszły papież przychodził tu z pobliskiej Franciszkańskiej, zafascynowany franciszkową prostotą i pięknem młodopolskiej sztuki, co upamiętnia mała tabliczka na oparciu stalli. W przylegających do bazyliki krużgankach klasztornych można podziwiać unikalną galerię portretów biskupów krakowskich, pędzla mistrzów od XV wieku aż po czasy współczesne. To rzadkie miejsce, gdzie średniowieczny asceza harmonijnie współgra z najśmielszą awangardą początku XX wieku.

Stanisław Wyspiański swoją twórczością w bazylice Franciszkanów udowodnił, że nowoczesna sztuka narodu może czerpać siłę z najgłębszych korzeni wiary i przyrody. Gdy artysta zmarł przedwcześnie w 1907 roku w wieku zaledwie trzydziestu ośmiu lat, cały Kraków wyległ na ulice, by odprowadzić go na Skałkę. Jego witraże pozostały jako wieczny testament epoki, w której sztuka była religią, a Kraków — jej najświętszą stolicą.

Tutaj kończymy naszą wędrówkę śladami artystów, uczonych i młodopolskich wizjonerów. Przeszedłeś drogę od peronów zabytkowego dworca i sceny Teatru Słowackiego, przez sale Collegium Novum i zaciszne domy mistrzów, aż pod ten rozżarzony kolorami witraż stworzenia świata. Kraków wciąż żyje tą samą pasją tworzenia, wolności i poszukiwania piękna. Dziękuję za wspólne odkrywanie artystycznej duszy podwawelskiego grodu.